Zamek w Kliczkowie był przed wiekami sceną historii o zdradzie i niewiernej kobiecie. Jak to zwykle bywa, cięższe konsekwencje poniósł mężczyzna, który do dziś podobno straszy na kliczkowskim zamku.

Jak mówią legendy, leżący w gminie Osiecznica zamek Kliczków otrzymał obecną nazwę dopiero wówczas, gdy nad Kwisą stanął kamienny gród. Kasztel strzegł jedynego wówczas brodu na odcinku dolnego biegu rzeki i zamykał puszczańską drogę z Łużyc do kraju polańskiego księcia Mieszka.
W czasach, gdy zamek był jeszcze drewniany, odegrał ważną rolę zatrzymując grafa Gerona z Marchii Wschodniej, który próbował złupić kraj Polan. Jego pochód zatrzymało wtedy drewniane dworzyszcze, wzniesione na rozkaz księcia Mieszka i zasieki ze ściętych drzew. Sto lat później tę samą drogę ataku wybrał sobie cesarz niemiecki Henryk V, który chciał w 1106 roku pokonać Bolesława Krzywoustego. Tędy szedł na słynną bitwę na Psim Polu, a jednym z mało znanych skutków bitwy było właśnie postawienie, decyzją Krzywoustego, kamiennego kasztelu w Kliczkowie, aby zamek mógł lepiej służyć obronie drogi z Łużyc.

- Masz nim jak kluczem zamknąć drogę każdemu, kto od zachodu do naszego kraju zechce się wedrzeć – miał powiedzieć Bolesław rycerzowi Tomirowi, gdy nadawał mu zamek i pobliskie ziemie. Jak głosi legenda nakazał też Tomirowi założyć rodzinę i do tego znalazł żonę, córkę jednego z rycerzy kaliskiego księcia, kobietę z rodu Topolczan. Piękna wdówka okazała się zdecydowanie gorszym pomysłem niż budowa kamiennego grodu. Przynajmniej dla Tomira, bo pewien czeski rycerz miał prawo być odmiennego zdania.

Po dwóch latach małżeństwa Tomir musiał jechać z Krzywoustym na północ, aby utemperować Pomorzan. Zamkiem Klucz, bo tak nazywano wtedy Kliczków, miał zajmować się pod nieobecność Tomira, Bogdar. Czech, setnik z wojsk Krzywoustego. Wesołej wdówce młodszy od męża setnik przypadł do gustu. Gładki, uzdolniony wokalnie, a do tego i zagrać na lutni potrafił. Był też młodszy od Tomira, co miał udowadniać żonie rycerza m.in. w łożnicy. Kto kogo uwiódł trudno dziś rozsądzać, ale do zdrady doszło. Problem w tym, że kochankowie nie poszaleli zbyt długo.
Na ich pożycie wpływ miało kolejne zwycięstwo Krzywoustego, który pokonał Pomorzan i postanowił wrócić zwalniając Tomira ze służby do domu. Bogdar nie był tym specjalnie zadowolony, bo już zadomowił się w zamku i w łóżku Tomira. Zakochany w cudzej żonie Czech postanowił urządzić na wracającego z wojny rycerza zasadzkę. Kochanka nie oponowała, co może być dowodem urody, ewentualnie erotycznych talentów Bogdara.

Tomir dojechał do rzeki Szprotawy, gdzie został napadnięty. Związanego i pobitego zawieziono do zamku. Sprytny Czech do Krzywoustego wysłał nie tylko wiadomość o napadniętym przez zbójów Tomirze, ale jego pokrwawione odzienie, a sam został panem zamku. Ba, przekonał biskupa wrocławskiego, że żona Tomira ponownie została wdową, dzięki czemu jest do wzięcia. I poślubił dwukrotną wdowę, a weselisko podobno trwało cały tydzień.

Trudno przypuszczać, aby zamknięty w lochach Tomir nie słyszał tego wesela. Jemu akurat wesoło nie było. Zamiast jednak rozpaczać i załamywać się, myślał o ucieczce i zemście. Nie miał łatwo, bo lochy Kliczkowa do przyjemnych nie należały, a można się domyślać, że i służba korzystała z możliwości upokorzenia niedawnego pana.

Wytrzymał dziesięć lat. Wtedy to do zamku przyjechał chorowity garbus Prosław, brat Bogdara. Gdy czeski rycerz wyjeżdżał, Prosław go zastępował. Oprócz lichego zdrowia Prosław posiadał też w sobie ogromne pokłady chciwości, które postanowił wykorzystać Tomir. Obiecał Prosławowi skarb zakopany w lesie. Aby skarb wydobyć z ziemi, trzeba było Tomira wydobyć z lochu, co pod nieobecność Bogdara stawało się proste.

Garbaty chciwiec zamiast skarbu dostał łopatą w łeb. Kiedy Bogdar wrócił do zamku, został ujęty i zamurowany w lochu wraz ze swoją kochanką, czyli była żoną Tomira, której imię gdzieś zaginęło na przestrzeni wieków. Tomir zrezygnował z planu zagłodzenia niewiernych, choć na początku karmił ich co trzy dni i z przyjemnością patrzył na głodowe męki. Potem dał sobie spokój z głodzeniem więźniów.

Być może nawet dziesięć lat wcześniej para nawet cieszyłaby się z długich chwil odosobnienia, ale lata minęły, a małżeństwo zużywa. Już mniej wesoła wdowa zajęła się zrzędzeniem. Utyskiwaniem, marudzeniem i narzekaniem. Zużyte nieco wdzięki nie były w stanie przekonać Tomira do wypuszczenia jej z lochu, więc całą frustrację wyładowywała na Czechu. Musiało to być dla Bogdara bardzo uciążliwe, bo po dwóch latach sam postanowił się zagłodzić. Odniósł sukces.
Wtedy Tomir zlitował się nad trzykrotną już wdową i odesłał ją do jednego z klasztorów żeńskich w Saksonii, by zajęła się pokutą.

Turyści i mieszkańcy funkcjonującego dziś w zamku Kliczków hotelu podobno czasem słyszą gdzieś czeską mowę dobiegającą zza murów. Nie są to jęki zakochanych. Podobno jeden z turystów przybyłych z Czech przetłumaczył krzyki straszącego w zamku ducha Bogdara. Czeski rycerz miał błagać swoją małżonkę, aby przestała zrzędzić.

———————————————————————-

Tekst został napisany w oparciu o „Legendy Karkonoszy i okolic” Urszuli i Aleksandra Wiącków

Mariusz Olczak: – Ma to być materiał opisujący duży obszar działalności opozycyjnej w Bolesławcu w latach osiemdziesiątych, który nie funkcjonuje w lokalnej społeczności. Społeczeństwo miasta Bolesławca, zresztą nie tylko tego miasta, nie wie o wielu akcjach, wydarzeniach, działalności podejmowanej przez ludzi Solidarności w tamtym czasie. Ta dziura jest widoczna, także tutaj. Były nieliczne publikacje, które zahaczały o opis tych wydarzeń, natomiast nie ma publikacji, która by to opisywała dokładnie. Książka ma opisywać lata 80 – 89. Ma to być opracowanie historyczne, nie publicystyczne czy polityczne.

- Co pana zaciekawiło podczas pracy?

- Każda forma działalności opozycyjnej podejmowanej przez mieszkańców w tamtych czasach jest ciekawa. Jestem związany z tym miastem i łatwiej mi te tematy opisać i dotrzeć do źródeł. Z tych powodów zgodziłem się podjąć tej pracy, kiedy bolesławiecka Solidarność, dostrzegająca lukę w opisie zdarzeń tamtych lat, zaproponowała mi napisanie tej książki.

- Czy ten temat kogoś zainteresuje?

- Zadaniem autorów jest to, żeby zainteresować czytelników, ale nigdy nie jest tak, że historią interesuje się znaczna część społeczności. Naszym zadaniem wobec tych działaczy Solidarności, którzy już od nas odeszli, jest oddanie im pewnego honoru m.in. poprzez umieszczenie ich nazwisk na liście działaczy, bo taka lista wciąż nie powstała. Twierdzę, ża działalność opozycyjna w takim mieście jak Bolesławiec była o wiele trudniejsza niż działalność we Wrocławiu czy Warszawie. O wiele łatwiej było pójść na manifestację we Wrocławiu niż przyjąć od kogoś ulotkę w takim mieście jak Bolesławiec

- Jaki jest skutek pana pracy?

- Książka będzie nieprzegadana, taka, która przy braku zainteresowania historią, bo mamy świadomość że tłumy nie czekają na historię bolesławieckiej Solidarności, ma pokazać także wizualnie bogactwo tej działalności i duża liczbę ludzi uczestniczących w tamtych wydarzeniach, które często są kompletnie nieznane mieszkańcom.

- Książka wywoła jakąś burzę?

Myślę że wywoła zaskoczenie, ja byłem zaskoczony wieloma rzeczami, o których dowiedziałem się podczas pracy. Budrzy nie wywoła bo to jest opis. Myślę ze ktoś może być zaskoczony tym, że sąsiad którego znamy od wielu lat nagle okaże się działaczem opozycji, choć nikt się tego po nim nie spodziewał.

—————————————————————-

Mariusz Olczak na co dzień pracuje w Warszawie, jest kierownikiem Archiwum Akt Nowych. Jego najsłynniejsza książka to „Kampania 1813. Śląsk i Łużyce”. Jest również autorem i współautorem cyklu Przewodników Historycznych po gminach powiatu bolesławieckiego.

Obraz zawiera ciekawe elementy inscenizacji m.in. z udziałem pracowników Muzeum Ceramiki i jest bardzo nowatorską, jak na Bolesławiec, formą popularyzacji historii miasta.

——————————————————————

Maciej Bartkiewicz to pełen inwencji i talentu operator i montażysta znany bolesławianom m.in. z pracy dla Telewizji Azart Sat. Prowadzi własną firmę b-Art Studio, współpracuje od dawna z bolesławieckim Muzeum Ceramiki. Na bobrzanie.pl mieliście okazję obejrzeć już m.in.jego relację z wystawy zdjęć Marcina Oliva Soto oraz film o historii bolesławieckiego wiaduktu.  Mam nadzieję, że obejrzycie jeszcze niejedną jego produkcję.

Bobrzanie.pl dziękują Muzeum Ceramiki w Bolesławcu oraz Maćkowi za udostępnienie filmu.

STRONA INTERNETOWA MACIEJA BARTKIEWICZA b-Art Studio

STRONA INTERNETOWA MUZEUM CERAMIKI

W marcu zeszłego roku Bolesławiec zwrócił się do władz rosyjskich o zwrot eksponatów związanych z Michaiłem Kutuzowem, który zszedł z tego świata w budynku dzisiejszego Muzeum Ceramiki. Feldmarszałek miałby być lepiej wykorzystaną atrakcją turystyczną niż dotychczas. Nie chodziło o sentymenty bolesławian, którzy w podstawówce na wycieczkę do muzeum z cekaemem musieli pójść. Chodziło o cenne pamiątki z epoki napoleońskiej. Rosjanie obiecali pomoc i na tym na razie koniec.

Na początku lat dziewięćdziesiątych Rosjanie, wyjeżdżając z Polski i z Bolesławca, zabrali ze sobą eksponaty z muzeum. Muzeum tak ważnego w życiu miasta, że w czasach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dyrektor placówki został honorowym obywatelem miasta.

Muzeum Kutuzowa było tak nieodłączną częścią miasta, jak rzeka Bóbr, a każdy mieszkaniec Bolesławca i okolic w szkole podstawowej musiał tu zawitać z wycieczką szkolną. Kutuzow był zresztą w tym muzeum dużo mniejszą atrakcją niż karabiny z II Wojny Światowej.

Do dziś feldmarszałek, uważany nieco na wyrost za pogromcę Napoleona, budzi szacunek. U sąsiadów. Kilka lat temu wycieczka ukraińskich harcerzy składała kwiaty pod bolesławieckim pomnikiem feldmarszałka.

Fascynować może też piarowski zabieg radzieckiej propagandy, która vipa carskiej Rosji umiała zaangażować do propagandy Kraju Rad. Carska armia przodków proletariuszy jako pogromca kiełkującego kapitalizmu nacierającego z Zachodu w kieszeniach Francuskich żołnierzy? Armia Czerwona jako spadkobierca tradycji pogromców Napoleona? Czemu nie? Popatrzcie na bramę na Cmentarz Kutuzowa – z jednej strony czerwonoarmista, z drugiej – wojak z gatunku tych gromiących cesarza Francuzów. Choć trzeba przyznać, że ten drugi wyobrażony w estetyce raczej socrealistycznej, aby do pierwszego pasował.

Jakieś dwa lub trzy lata temu Kutuzow wzbudził w Bolesławcu negatywne emocje. Kilku młodych ludzi z jakiejś prawicowej młodzieżówkowej efemerydy wymyśliło, że nazwa ulicy Kutuzowa jest nieprawomyślna i trzeba ją zmienić. Na szczęście nikt tego poważnie nie potraktował.

Trochę mi żal, że nie znalazła zwolenników inna dziwna myśl krążąca po Bolesławcu, gdy pomnik Kutuzowa remontowano – żeby wrócił do Rynku w miejsce, gdzie stał pierwotnie. Byłoby to nawet zgodne z nową tradycją wędrujących pomników, kształtującą się w naszym mieście (Jezus, przyjaciel dzieci stojący na placu Zamkowym trzykrotnie zmieniał lokalizację, a wagonik górniczy stojący dziś przed policją, uciekł tam z okolic Bolesławieckiego Ośrodka Kultury).

Polskie niechęci do Kutuzowa wynikają chyba z mylnego przekonania, że nasi ówcześni sojusznicy traktowali nas z mniejszym cynizmem niż nasi wrogowie, a do tych drugich zalicza się Michaił Kutuzow.

Taki fragmencik wspomnień Philippe Paula de Segura, adiutanta Napoleona, fragmencik, który mi od lat siedzi w głowie:

Opodal Kowna kozacy zburzyli na Wilii most, uniemożliwiając tym samym przejście korpusowi Oudinota. Napoleon zirytowany nieoczekiwaną przeszkodą, lekceważąc ją tak, jak lekceważył wszystko, co stawało mu na zawadzie, rozkazał szwadronowi Polaków przebyć wpław rzekę. Bez wahania skoczyli dzielni żołnierze w spienione nurty.
Początkowo płynęli szeregami, niebawem jednak, gdy zdwoiwszy wysiłki znaleźli się na głębinie, zniosła ich fala. Przestraszone konie, szarpiąc się, na próżno usiłowały walczyć z wartkim prądem. Jeźdźcy dobywali ostatka sił, by dopłynąć i rozkaz spełnić, lecz wkrótce i oni również zanurzali się coraz bardziej, coraz widoczniej szli na dno. Nieuchronną była ich zguba, lecz że na ojczystej ginęli ziemi, za sprawę wspólnej Matki, za jej zbawcę, więc zwróciwszy nadludzkim wysiłkiem głowy w stronę Napoleona, z okrzykiem: „Niech żyje cesarz!” — zniknęli pod wodą. Trzej zwłaszcza okrzyk ten powtórzyli kilkakrotnie, nim pochłonęła ich wzburzona topiel. Tysiące oczu spoglądało na nich ze zgrozą i uwielbieniem.
Co się tyczy Napoleona, to wydał wprawdzie szybko i z całą precyzją odpowiednie polecenia i zarządził akcję ratunkową, nie znać było jednak na nim żadnego wzruszenia: albo tak umiejętnie panował nad sobą, albo podczas wojny uważał wszelkie wzruszenia za karygodny objaw słabości, albo wreszcie przewidywał większe nieszczęścia, wobec których niczym była utrata jednego szwadronu.

Kutuzow też specjalnie sympatycznym człowiekiem nie był, a opinie o nim bywają mało pochlebne.  Generał Marian Kukiel napisał:

Sybaryta i rozpustnik, pozbawiony wszelkich zalet żołnierskich, ale z natury ostrożny i przebiegły.

Nic to jednak przy opinii hrabiego Aleksandra Langeron, francuskiego emigranta w służbie rosyjskiej.

Trudno chyba bardziej być rozumnym od księcia Kutuzowa i posiadać jednocześnie mniej charakteru, umieć łączyć chytrość ze zręcznością, tak małe zdolności z brakiem poczucia moralnego. Przy tym niezwykła pamięć, duże wykształcenie, uprzejmość i elokwencja, nieco sztucznej dobroduszności, oto dodatnie cechy Kutuzowa. Natomiast wyłaziły z niego niepohamowana gwałtowność i chamstwo, gdy unosił się gniewem lub gdy mógł kogo potraktować z góry, za to umiał się mistrzowsko płaszczyć przed wybrańcami łaski carskiej; należy do tego jeszcze dodać skrajny egoizm i rozwiązłość oraz bezceremonialność w zdobywaniu pieniędzy, a będziemy mieli pełny obraz tego bitego lenia, któremu było zawsze wszystko jedno – napliewat!

No cóż, nie my sobie wybieraliśmy, kto umarł w naszym mieście, zanim było nasze. Ale możemy, nawet z niechęcią do postaci, wziąć na niej odwet wykorzystując ją dziś do promocji. Wykorzystując bez czekania na wsparcie Rosji.

Mam wrażenie, że potencjał promocyjny obecności epoki napoleońskiej w Bolesławcu na razie dostrzegło tylko nasze muzeum, które ma ograniczone możliwości w dziedzinie promocji miasta.

Z innej beczki: Pewien bolesławianin szukał kilka lat temu sposobu na zdobycie zgody na wykorzystanie kształtu pomnika Kutuzowa jak modelu butelki na wódkę Kutuzow.

Kto następny?

————————————————————————

Fotografie czarno-białe pochodzą z archiwum Muzeum Ceramiki w Bolesławcu, zrobione zostały w Muzeum Kutuzowa.

Na średniowiecznym Śląsku od ok. XIII wieku, egzekwowano kary według prawa niemieckiego, które przeniesiono na te tereny wraz z niemieckim osadnictwem. System ten istniał aż do czasów oświecenia. Jednym z elementów ówczesnego wymiaru sprawiedliwości były szubienice.